Oflag na Forcie Spitzberg – Ostróg. Okiem jeńców i ordynansa

Fort Ostróg to magiczne miejsce z fascynującą historią. W okresie II wojny światowej był obozem jenieckim dla polskich oficerów. W 1940 roku, dokonali oni brawurowej ucieczki, której przebieg nadaje się na scenariusz hollywoodzkiego filmu!

W zapisie filmowym naszej wizyty w Forcie Spitzberg – Ostróg skupiamy się na historii oflagu VIII B. Żaden jednak film nie odda atmosfery ani skarbów Fortu – to trzeba przeżyć samemu. Każdy musi sam obrać ziemniaki pod groźnym okiem Helgi, każdy musi sam przejść tajnym przejściem, każdy musi osobiście poznać i odśpiewać hasło do podkopu. Innego wyjścia po prostu nie ma!

Odrobina historii:

Miejscowość Srebrna Góra jest położona w dolinie rozdzielającej Góry Sowie od Gór Bardzkich. Swoją nazwę zawdzięcza odkrytym na tym terenie złożom srebra – nie były one zbyt bogate, jednak to własnie dzięki nim miejscowość zyskała swoją nazwę. Najpiękniej i najwyżej położona twierdza: Fort Ostróg wraz z twierdzą Srebrna Góra miały bronić Przełęczy Srebrnej. Twierdzę srebrnogórską zbudowano w XVIII w. według projektu stworzonego przez pruskiego inżyniera Ludwika Wilhelma Reglera, zmodyfikowanego przez samego króla Fryderyka Wielkiego. Twierdza miała zabezpieczyć militarnie Śląsk zdobyty przez Prusy w 1740 roku. Twierdza składa się z sześciu fortów. Budowa całego zespołu przez 4 do 4,5 tys. robotników trwała 12 lat. Finansowanie budowy zapewnił ściągany na Śląsku specjalny podatek, zwany przez miejscowych dopustem srebrnogórskim. Lata świetności twierdzy trwały do 1800 roku, kiedy to zmarł Fryderyk Wilhelm II, jeden z największych jej zwolenników.

Pierwszym, i jak dotąd jedynym sprawdzianem dla obronności fortyfikacji było oblężenie przez wojska napoleońskie podczas wojny Prus z Francją (1806–1807). 28 czerwca 1807 roku Bawarczycy i Wirtemberczycy próbowali szturmem zdobyć Srebrną Górę. Twierdza odpowiadała ogniem; w końcu nie została zajęta, gdyż 9 lipca 1807 podpisano pokój w Tylży. W latach 1830–1848 twierdzę wykorzystywano jako więzienie dla działaczy ruchu „Młodych Niemców”. 1 stycznia 1860 roku wydano rozkaz likwidacji przestarzałej już twierdzy. Ostatni żołnierze opuścili ją w 1867 roku; przez kilka następnych lat fortyfikacje służyły jako poligon doświadczalny do prób artylerii i materiałów wybuchowych.

W II połowie XIX wieku zaczęto dostrzegać korzyści płynące z turystyki i rekreacji. Władze pruskie nakazały zaprzestać niszczenia twierdzy i uczynić z niej atrakcję dla przyjezdnych. Na początku XX wieku dojazd do znajdującej się między fortami Przełęczy Srebrnej umożliwiła zębata Kolej Sowiogórska. Po I wojnie światowej główny fort odremontowano.

Dynamiczny rozwój srebrnogórskiej turystyki przerwała II wojna światowa. W fortach Ostróg – Spitzberg- i Wysoka Skała – Hohenstein- utworzono karny obóz jeniecki: oflag VIII B dla polskich oficerów. Więziono tu łącznie ponad 300 osób, w tym m.in. kontradmirała Józefa Unruga, dowódcę Obrony Wybrzeża z 1939 roku oraz komandora Stefana Frankowskiego. Do historii przeszła śmiała ucieczka w nocy z 5 na 6 maja 1940 r. Z oflagu VIII B uciekło dziewięciu polskich oficerów, między innymi Tadeusz Jasicki, Michał Niczko, Jędrzej Giertych. Trzech z nich zdołało przedostać się do Nysy, a stamtąd przez Czechy, Słowację, Węgry, Jugosławię i Turcję dotarli do Syrii, gdzie formowała się Brygada Strzelców Karpackich.

Oflag VIII B funkcjonował w okresie od 15 grudnia 1939 do 1 września 1941 roku. Opustoszał 27 czerwca 1941 roku, co może mieć związek z atakiem hitlerowskich Niemiec na ZSRR. Jeńcy trafili do oflagu X A Sadnbostel. Ostatnia informacja o oflagu VIII B pochodzi z 1 września 1941 roku. Według meldunków Wehrmachtu 10 stycznia 1941 r. w oflagu VIII B przebywało 270 jeńców, 28 lutego 1941 r. – 236 jeńców, 31 marca 1941 r. – 191 jeńców, 1 maja 1941 r. – 192 jeńców, a 1 czerwca 1941 r. – 193 jeńców. Oflag VIII B uważany był za karny lub specjalny obóz o zaostrzonym rygorze.

Twierdza srebrnogórska została uznana za pomnik historii rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 14 kwietnia 2004. Dziś ma nowego właściciela i fantastyczną załogę, która opowiada o jego historii z pasją i zaangażowaniem. Druga połowa sierpnia to doskonały czas na wizytę w górach – zatem nie ma na co czekać: kierunek Fort Ostróg i w drogę!